🪶
Sistemik Hoşgörünün Toksik Rasyoneli: Bağımlılığın Meşrulaştırılması Karşısında Zamansal Müdahalenin Bürokratik Problematizasyonu
Toplumsal pratiklerin seküler ve dinsel alan arasındaki meşruiyet dağılımı, kamu erkinin ve kollektif bilincin işlevsellik algısındaki rasyonellik dışı kurguyu gözler önüne serer. Askeri kışlalardan kurumsal plazalara, şehirlerarası seyahatlerden kamusal mekânlara kadar geniş bir alanda kamusal düzeni “aksattığı” gerekçesiyle sorunlaştırılan namaz/ibadet ritüeli, bireyin varoluşsal bir askıya alma talebi olarak bürokratik ve sosyolojik bir dirençle karşılaşır. Buna karşın, nikotinin sistemik bağımlılığına dayanan sigara molası; mesai kaybı, üretim kesintisi ve fiziksel mekân ihlali yaratmasına rağmen, sessizce zımni bir toplumsal mutabakatla doğallaştırılır ve hoşgörü çemberine alınır.
Bu asimetrik kabulün arkasındaki temel dinamik, sermayenin ve bürokrasinin “ritm” anlayışıdır. Namaz; belirli zaman dilimlerine bağlılığı, abdest gibi fiziksel hazırlık süreçlerini ve zihinsel bir odak değişimini talep ederek mevcut profan zaman akışına radikal bir müdahalede bulunur. Kurumsal akıl, bu müdahaleyi bir “verimlilik kaybı” veya alan ihlali olarak kodlayarak disipline etmeye çalışır. Oysa sigara tüketimi, kapitalist üretimin ve askeri hiyerarşinin kendi bünyesinde ürettiği stresi emen, bireyi hızlıca sisteme geri döndüren ve “sistem içi bir deşarj mekanizması” olarak görülen işlevsel bir nötralizasyon aracıdır. Sigara içen bireyin kaybettiği zaman, sistemin devamlılığı için ödenmesi gereken makul bir biyo- harç kabul edilir.
Buradaki karamizahi trajedik boyut; akciğer dokusunu karsinojenik katranla sıvayan, etrafa toksik duman yayan ve fizyolojik yıkımı getiren bir bağımlılık biçiminin “sosyalleşme”, “mola hakkı” ya da “stres yönetimi” adı altında her türlü mekânda müsamaha görmesidir. Buna karşılık, beden ve zihin bütünlüğünü durdurmayı hedefleyen manevi bir disiplinin “zamansal bir yük” veya norm dışı bir aksama olarak tespiti, seküler ve muhafazakâr pratiklerin ortak bir faydacılık temelinde nasıl absürt bir rasyonelleşmeye gittiğini gösterir. Sistem, akciğerlerini zehirleyen bireye zaman tanımaz bir cömertlik sunarken; ruhsal ve fiziksel arınma arayan bireyi kronometreyle ve şüpheyle takip eder.
Leave a Reply